16 Maj 2022

Komuniteti Rom në Kosovë: Së bashku mund të bëjmë ndryshimin

Shkruar nga Tomáš Szunyog

Sot, më 8 prill, në Ditën Ndërkombëtare të Romëve, shfrytëzoj rastin të reflektoj për statusin e komunitetit rom në Kosovë dhe të flas për sfidat me të cilat vazhdon të përballet ky komunitet, duke përfshirë përjashtimin, paragjykimin dhe diskriminimin.

Më vjen mirë që në qershor të vitit 2019, pas nënshkrimit të Deklaratës së Partnerëve të Ballkanit Perëndimor për Integrimin e Romëve në kuadër të Procesit të Zgjerimit të BE-së, e njohur si Deklarata e Poznanit, Qeveria e Kosovës mori përsipër një zotim më të madh për trajtimin e këtyre çështjeve.

Shenjë e atij zotimi është edhe themelimi i Grupit Teknik për Mbrojtjen nga Diskriminimi të komuniteteve rom, ashkali dhe egjiptian, grup ky i cili tani punon në trajtimin e shumë çështjeve që ndikojnë negativisht në këto komunitete të margjinalizuara.

Bashkimi Evropian, nga ana e tij, është gjithashtu duke mbështetur në mënyrë aktive përfshirjen e komunitetit rom dhe po punon drejt avancimit të të drejtave të tyre dhe përmirësimit të pozitës së tyre në shoqëri.

Më herët përmes Ndihmës Komunitare për Rindërtim, Zhvillim dhe Stabilizim (CARDS), ndërsa tani përmes programeve tona të Instrumentit për Asistencë Para-Anëtarësimit (IPA), BE-ja ka financuar veprime nga të cilat kanë përfituar drejtpërdrejt komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian.

Gjatë vizitës sime të fundit në Komunën e Pejës takova një grua të re rome, Arlinda Muqën, e sapodiplomuar në Juridik, ndërmarrëse dhe kampione boksi. Me ndihmën e BE-së, ajo ka hapur klubin e saj të boksit dhe fitnesit “Fighter”.

Kjo e re e jashtëzakonshme, e cila është mishërim i një luftëtareje botërore, po i thyen stereotipet. Ajo është frymëzim dhe model për të gjitha vajzat rome dhe dëshmi se përfshirja është e mundur.

Megjithatë, shembujt e tillë janë të rrallë!

Pavarësisht veprimeve të ndërmarra nga Qeveria për të avancuar përfshirjen e romëve në të gjitha sferat e jetës publike në Kosovë si dhe mbështetjes së BE-së, është e dhimbshme të shohësh se shumë fëmijë romë po rriten në vendbanime johigjienike, të ekspozuar ndaj sëmundjeve, pa mundësi për të vijuar shkollimin, dhe duke punuar në rrugë në kushte shumë të vështira.

Këto dhe shumë sfida të tjera me të cilat vazhdon të ballafaqohet komuniteti rom burojnë kryesisht nga niveli i pakënaqshëm i zbatimit të legjislacionit përkatës të Kosovës dhe strategjive sektoriale dhe atyre specifike për komunitetin.

Si pasojë e kësaj, sfidat vazhdojnë edhe sa i përket qasjes në arsim, në punësim, në shërbime të kujdesit shëndetësor dhe strehim si dhe shumë anëtarë të komunitetit rom vazhdojnë të jenë të përjashtuar nga shoqëria, të jetojnë nën kufirin e varfërisë dhe të përballen me stigmatizim dhe diskriminim në jetën e tyre të përditshme.

U gëzova kur pashë se ka pasur disa përmirësime në fushën e arsimit. Qendrat mësimore të mbështetura nga BE-ja dhe të udhëhequra nga OJQ-të po ndihmojnë në sigurimin e vijueshmërisë së mësimit në shkollat fillore dhe të mesme, ndërsa Ministria e Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë e Kosovës, përmes ofrimit të bursave, po luan një rol shumë të rëndësishëm në arsimin e lartë të romëve.

Megjithatë, mosregjistrimi i lartë i fëmijëve romë në arsimin parafillor, fillor dhe të mesëm është shumë shqetësues, ashtu siç janë edhe rezultatet e përgjithshme të dobëta shkollore të nxënësve romë në krahasim me nxënësit e komuniteteve tjera. Është veçanërisht shqetësues niveli i lartë i braktisjes së shkollës.

Si pasojë e drejtpërdrejtë e mungesës së arsimit, për romët mundësitë e punësimit mbeten të vogla, më shumë sesa për komunitetet tjera, dhe ata zakonisht përfundojnë duke punuar si punëtorë të pakualifikuar që kryejnë punë krahu në sferën e ekonomisë joformale.

Dëshmi për këtë është shkalla e papunësisë prej më shumë se 60 për qind te romët ose dyfishi i shkallës së papunësisë së popullatës së përgjithshme në Kosovë. 

Komuniteti rom ka gjithashtu qasje të kufizuar në shërbimet e kujdesit shëndetësor dhe vazhdon të vuajë nga shëndeti i dobët.

Për një gjendje të tillë ka shumë arsye të ndërthurura, duke përfshirë varfërinë, pamundësinë për të përballuar trajtimet dhe transportin deri në qendrat mjekësore, si dhe mungesën e vetëdijesimit për sëmundjet.

Pandemia Covid-19 vetëm sa e ka zgjeruar këtë hendek dhe e ka bërë më të vështirë për komunitetin rom që të ketë kujdes shëndetësor të duhur.

Në fund, por jo për nga rëndësia, strehimi është gjithashtu një sfidë e madhe. Megjithëse disa komuna kanë ndarë tokë për vendbanime të komunitetit rom, ose kanë ofruar banesa sociale, disa ende përballen me kushte të vështira të jetesës.

Nga kjo që u tha më sipër, është evidente se pjesëtarët e komunitetit rom në Kosovë mbeten ndër komunitetet më të margjinalizuara në Kosovë, të penguar nga niveli i ulët i arsimimit, shkalla e lartë e papunësisë, mungesa e qasjes në kujdesin shëndetësor dhe strehim, si dhe varfëria ekstreme.

Në të gjitha këto fusha nevojitet veprim urgjent dhe të gjithë ne e kemi për rol dhe detyrë që të punojmë në përmirësimin e jetës së pjesëtarëve të komunitetit rom në Kosovë.

Pikënisje mund të jetë miratimi i shpejtë dhe, më e rëndësishmja, zbatimi nga Qeveria e Kosovës i Strategjisë dhe Planit të Veprimit 2022-2026 për përfshirjen e komuniteteve rom dhe ashkali në shoqërinë kosovare, si dhe zbatimi i plotë i legjislacionit nga të gjitha nivelet e qeverisjes.  

Në emër të BE-së, dëshiroj të ritheksoj përkushtimin tonë për të mbështetur Qeverinë në zbatimin e Strategjisë dhe legjislacionit përkatës, duke ofruar këshilla dhe ekspertizë si dhe financimin e nevojshëm për trajtimin e sfidave në fushat prioritare.

Së bashku mund të bëjmë ndryshimin!

(Autori është Shef i Zyrës së BE-së/Përfaqësues i Posaçëm i BE-së në Kosovë)
 

Kalendari

Ngjarjet e datës 16 maj 2022

- Akademia Diplomatike e Ministrisë së Punëve të Jashtme dhe Diasporës, në bashkëpunim me Friedrich Ebert Stiftung, hapin nesër në Pejë edicionin e 8-të të Shkollës Diplomatike Verore. (Hotel Dukagjini në Pejë, ora 9:00)

- Kryetari i Kuvendit të Republikës së Kosovës, Glauk Konjufca, viziton familjen e veprimtarit Ukshin Hoti. (Krushë e Vogël, ora 9:50)

- Mbahet mbledhja e Qeverisë së Kosovës, e cila do të udhëhiqet nga Zëvendëskryeministri i Parë i Republikës së Kosovës për Integrim Evropian, Zhvillim dhe Dialog, Besnik Bislimi. (Ndërtesa e Qeverisë, ora 10:00‪)

- Konstituohet  Komisioni Hetimor Parlamentar në lidhje me menaxhimin e krizës energjetike nga Qeveria e Republikës së Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 10:00)

- ECIKS organizon ngjarjen përmbyllëse të programit Access - “Qasja në Treg dhe Shërbimet e Digjitalizimit për Bizneset Kosovare”, program ky i cili përgjatë katër viteve pati për qëllim të lehtësojë zhvillimin dhe transformimin digjital në sektorin privat dhe publik në Kosovë. (Hotel Emerald, ora 10:00)

- Në kuadër të Ditëve të Gjuhës Gjermane në Kosovë, Goethe Zentrum hap dyert për të gjithë të interesuarit për tu njoftuar me ofertart e tyre. (Goethe Zentrum në Prishtinë, ora 10:00)

- Komisioni për të Drejtat e Njeriut, Barazi Gjinore, për Persona të Pagjetur, Viktimat e Dhunës Seksuale të Luftës dhe Peticione takohet me ekspertin e angazhuar nga UN Women lidhur me përfundimin e draftligjit për mbrojtje nga dhuna në familje dhe dhuna në baza gjinore. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 11:00)

- OJQ Aktiv ka kënaqësinë t'ju ftojë në promovimin e ueb faqes “Miqësia Serbo-Shqiptare”. (Qendra e Energjisë Qytetare në Mitrovicë, Mbreti Petri I, 183a, ora 11:00)

- Me rastin e 23-vjetorit të zhdukjes së profesorit, politologut dhe luftëtarit të paepur të çështjes kombëtare Mr. Ukshin Hoti, do të bëhet një vizitë në Shtëpinë Muze të Ukshin Hotit. (Fshati Krushë e Madhe, ora 11:00)

 - Mbahet mbledhja e Kryesisë së Kuvendit të Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla C 301, ora 11:00)

- Mbahet ceremonia e hapjes zyrtare e edicionit te dytë të panairit Max fest. (Sheshi Zahir Pajaziti, ora 11:00)

-  Komisioni për Ekonomi, Industri, Ndërmarrësi dhe Tregti shqyrtion raportin me rekomandime për Projektligjin për turizmin dhe raportin vjetor të Komisionit të Pavarur për Miniera dhe Minerale. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N10, ora 12:00)

- Kryetari i Komunës së Rahovecit Smajl Latifi organizon takime publike me qytetarë për kërkesat e tyre dhe ecurinë e projekteve në këto fshatra: Brestoc, Hoçë e Vogël. (Objektet e shkollave fillore të fshatit Brestoc dhe Hoçë e Vogël, ora 17:00)

- Në kuadër të Ditëve të Gjuhës Gjermane në Kosovë, shfaqet filmi "Sami, Joe und ich" nga Karin Heberlein si dhe mbahet diskutim me temë "Diaspora në Kinema: Promovimi i imazhit të Kosovës në vende gjermano folese. (Kinema Armata, ora 18:00)

- Kryetari i Komunës së Rahovecit Smajl Latifi organizon takime publike me qytetarë për kërkesat e tyre dhe ecurinë e projekteve në këto fshatra: Nagac dhe Celinë. (Objektet e shkollave fillore të fshatit Nagac dhe Celinë, ora 18:00)

- Shfaqet premiera e dokumentarit “Babai dhe Babai”. (Muzeu Etnologjik “Emin Gjiku” në Prishtinë, ora 20:00)

- Kryetari i Komunës së Rahovecit Smajl Latifi organizon takime publike me qytetarë për kërkesat e tyre dhe ecurinë e projekteve në këto fshatit Krushë e Madhe. (Shtëpia e Kulturës “Muhamet Malsori”, ora 20:00)