26 Maj 2022

Vetmia paraqet risk për shëndetin fizik dhe mendor të personave të moshuar

Prishtinë, 28 janar - Sigurimi i mbështetjes së prekshme për personat e moshuar për kryerjen e detyrave të përditshme, siç është blerja e ushqimeve, është me rëndësi themelore për trajtimin e vetmisë, sipas një ankete të re të botuar sot nga UNFPA, Fondi për Popullsinë i Kombeve të Bashkuara dhe University College i Londrës.

Anketa u realizua në gjysmën e vitit 2021 mes personave të moshuar nga 65 deri në 85 vjeç në gjashtë vende dhe territore në Evropën Lindore – Shqipëri, Azerbajxhan, Bosnjë dhe Hercegovinë, Gjeorgji, Serbi, si dhe Kosovë (KSOKB 1244).

“Vetmia paraqet risk madhor për shëndetin fizik dhe mendor të personave të moshuar, si dhe minon përpjekjet për promovim të plakjes së shëndetshme dhe aktive,” tha Giulia Vallese, U.d. Drejtoreshë e UNFPA-së për Evropën Lindore dhe Azinë Qendrore.

“Kjo anketë na ndihmon t’i kuptojmë më mirë faktorët e riskut për vetminë dhe çka mund të bëjmë për t’u siguruar që të moshuarit të ndihen më pak të vetmuar gjatë pleqërisë.”

Fakti që pandemia COVID-19 i ka vënë në pah sfidat me të cilat përballen shumë persona të moshuar, paraqet një mundësi për gjenerim të vullnetit politik për trajtimin e vetmisë dhe për arritjen e përparimit në krijimin e shoqërive për të gjitha moshat, shtoi znj. Vallese.

Në Evropën Lindore, popullsia po plaket me shpejtësi, shkaku i kombinimit të rritjes së jetëgjatësisë, shkallëve të ulëta të lindshmërisë dhe niveleve të larta të migrimit jashtë shtetit.

Në këtë kontekst, është me rëndësi kyçe që të sigurohet që qytetarët të plaken me shëndet të mirë dhe si pjesëmarrës aktivë në shoqëri. Sidoqoftë, sipas anketës, tetë në dhjetë persona të moshuar, ose 79 për qind, thonë se përjetojnë vetmi të moderuar ose të jashtëzakonshme.

“Konstatimi se mungesa e mbështetjes së prekshme është faktori kryesor i riskut për vetminë, duhet të shërbejë si fokus i qartë për intervenime të targetuara për trajtimin e vetmisë mes kësaj popullate të personave të moshuar. Duke i adresuar këto nevoja, ne mund të ndihmojmë në mbështetjen e plakjes së shëndetshme për personat e moshuar në rajon”, tha Tara Keck, profesoreshë e Neuroshkencës në University College të Londrës, e cila e drejtoi anketën.

Anketa tregon se, përveç mungesës së mbështetjes së prekshme, faktorët e riskut për vetminë përfshijnë ekzistencën e rrjetit të vogël social, mungesën e dikujt me të cilin mund të bëhen gjëra të këndshme, si dhe një nivel të ulët të vetëbesimit social.

Nga ana tjetër, anketa konstatoi ndërlidhje të kufizuar mes niveleve të mbështetjes emocionale dhe vetmisë. Ndërlidhje të lehtë me vetminë kanë disa faktorë të tjerë risku: të jetuarit vetëm, niveli i përgjithshëm i lumturisë, kërkimi i mbështetjes për shëndetin mendor, vështirësitë në dëgjim, mungesa e mbështetjes me afeksion, dhe afërsia e marrëdhënieve.

Me vetminë nuk ndërlidhen as disa matje të tjera demografike, duke përfshirë statusin martesor, gjininë, jetesën në zona urbane ose rurale, kënaqshmërinë me situatën financiare, gjendjen e përgjithshme shëndetësore, qasjen në internet dhe përdorimin e tij, ose llojet e aktiviteteve sociale të ndërmarra para ose gjatë pandemisë COVID-19.

Faktorët e riskut ndryshojnë sipas vendit dhe territorit, edhe pse nivelet e vetmisë ishin të ngjashme në të gjashtë vendet dhe territoret e përfshira në anketë.

Raporti i anketës rekomandon miratimin e politikave kombëtare që mbrojnë të drejtat dhe dinjitetin e personave të moshuar, duke u përqendruar tek shëndeti dhe mirëqenia e tyre, si dhe thekson nevojën e programimit, si në nivel lokal ashtu edhe në nivel kombëtar, për të ofruar mbështetje të prekshme të targetuar për personat e moshuar.

Kjo mund të përfshijë vizita mjekësore mobile në shtëpi, vullnetarë të komunitetit që ofrojnë mbështetje të përditshme, ose mbështetje mjekësore dhe sociale përmes telefonit ose virtuale.

Zhvillimi i aktiviteteve për grupet e targetuara, në qendra ditore ose objekte të ngjashme për plakje të shëndetshme dhe aktive, mund të jetë një mënyrë efektive për krijimin dhe zgjerimin e rrjeteve sociale për personat e moshuar dhe për sigurimin e mbështetjes së prekshme të bazuar në komunitet

Kalendari

Ngjarjet e datës 27 maj 2022

- Fillon punimet konferenca “Qasjet Aktuale në Diagnostikimin dhe Menaxhimin e Pacientëve me Sklerozë Multiple, Dita Botërore e Sklerozës Multiple 2022”. (Four Points by Sheraton, Marigona Residencë, ora 9:00)

- Ministri i Ministrisë së Mjedisit, Planifikimit Hapësinor dhe Infrastrukturës, Liburn Aliu raporton para Komisionit për Mjedis, Ushqim, Bujqësi, Planifikim dhe Zhvillim. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 10:00)

- Drejtoresha e Misionit të USAID-it, Zeinah Salahi, do të flasë në hapjen e Forumit të Bizneseve të Diasporës. (Swiss Diamond Hotel, ora 10:00)

- Kolegji AAB organizon hapjen zyrtare të edicionit të parë të Panairit të Karrierës dhe Punësimit AAB 2022. (Kolegji AAB, ora 10:00)

- Në kuadër të projektit “Evropa Juglindore - Së Bashku Kundër Korrupsionit” mbahet konferenca për media, në të cilën do të prezantohet raporti me titull “Nevoja për institucionalizimin e vlerësimit anti-korrupsion në Kosovë”, në të cilin raport trajtohet ndryshimi e shpeshtë i ligjeve anti-korrupsion dhe nevoja që ndryshimeve të ligjeve tu paraprijë vlerësimi periodik i legjislacionit dhe masave anti-korrupsion. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Oficerë të lartë nga Kroacia dhe Shqipëria që ishin pjesë e UÇK-së bëjnë homazhe në Kompleksin Memorial në Prekaz. (Prekaz, ora 10:00)

-  Zyrtari për Sektorin Privat në USAID, Mathju Kulinajn, bashkë me Ministren e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit, Arbërie Nagavci, do të mbajnë fjalë rasti në ceremoninë përmbyllëse të Programit të USAID-it Përkrahje Adoleshentëve pas Mësimit të Rregullt. (Hoteli Emerald, ora 10:30)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe te vendi i rënies së dëshmorëve të kombit Sadedin Hajda dhe Mexhit Mustafa. (Hamoc, ora 11:00)

- Komisioni Hetimor Parlamentar në lidhje me menaxhimin e krizës energjetike nga Qeveria e Republikës së Kosovës diskuton rreth emrave të ekspertëve. (Ndërtesa e Kuvendit, salla  N303, ora 11:00)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe të vendi i rënies së dëshmorëve të kombit Feim Gashi, Sakip Bellaqa, Përparim Thaqi në fshatin Fortesë. (Fortesë, ora 12:00)

- Qendra për Informim, Kritikë dhe Aksion organizon konferencë për media si pjesë e Javës Kundër Varfërisë Menstruale dhe Stigmatizimit të menstruacioneve. (Para Bibliotekës Kombëtare, ora 12:30)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe në vendin e rënies së dëshmorëve të kombit Milaim Morina dhe Xhevdet Krasniqi. (Në rrugën Fortesë-Celinë, ora 13:0)

- Ministrja e  Industrisë, Ndërmarrësisë dhe Tregtisë, Rozeta Hajdari, do të takohet me një delegacion nga Shqipëria, të kryesuar nga ministrja e Ministrisë së Turizmit dhe Mjedisit të Shqipërisë, Mirela Kumbaro, me rastin e organizimit të konferencës “Turizmi i përbashkët Kosovë - Shqipëri”. (Hotel Prishtina, ora 14:00)

- Mbahet konferenca për media e përzgjedhësit Alain Giresse në kuadër të grumbullimit për katër ndeshjet e muajit qershor në UEFA Nations League. (Hotel Emerald, ora 14:00)

- Komuna e Rahovecit bën homazhe në vendin e rënies së dëshmorëve të kombit në fshatin Brestoc. (Brestoc, ora 14:00)

- Kombëtarja e Kosovës i fillon stërvitjet dhe do t’i mbajë dy seanca në Kampin Nacional në Hajvali. (Stërvitja e parë mbahet, ora 10:30 derisa stërvitja e dytë, ora 17:30)