04 Dhjetor 2020

Kosova duhet të rris investimet në sektorin kibernetik dhe mbrojtjen e të dhënave

Prishtinë, 29 tetor - Rreziqet kibernetike ndikojnë në mundësitë për të operuar, reputacionin, dhe madje edhe vetë ekzistencën e bizneseve. Sektori privat duhet t’i kushtojë rëndësi të veçantë hartimit dhe përmbushjes së praktikave për siguri kibernetike, ruajtjes së të dhënave të klientëve, pronës intelektuale, si dhe infrastrukturës kritike.

Këto, ndër të tjera, u thanë gjatë një punëtorie të organizuar nga Ambasada e SHBA-së në Kosovë dhe Oda Ekonomike Amerikane në Kosovë, ku u diskutua mbi mbrojtjen e të dhënave, shitësit e besueshëm, sigurinë kibernetike dhe privatësinë e informacionit.

Valerie Tucker, zyrtare për ekonomi në Ambasadën e SHBA-së në Kosovë, njëherit edhe moderatore e punëtorisë, tha se me nënshkrimin e Memorandumit të Bashkëpunimit për Rrjetin 5G në mes të Kosovës dhe SHBA-së, Kosova ka marrë një hap shumë të rëndësishëm drejt ruajtjes së sigurisë kombëtare, të drejtave të njeriut, pronës intelektuale dhe të dhënave personale, sot dhe në të ardhmen.

Agim Bekaj, përfaqësues i Kosovës në kompaninë amerikane Microsoft, potencoi se në aspektin kibernetik njëri nga problemet më të mëdha në vend është shkalla e lartë e piratësisë si dhe përdorimi i softuerëve të jashtëligjshëm.

Sipas tij, Microsoft, duke përcjellë transformimin digjital të proceseve arsimore, i është përkushtuar mbrojtjes së fëmijëve dhe të dhënave të tyre duke ofruar një platformë të sigurtë dhe pa pagesë për vijimin e mësimeve.

Tutje, ai theksoi se një ndër mënyrat më efikase për të shmangur sulmet kibernetike është investimi në mbrojtjen e identitetit dhe të dhënave, ndërsa u bëri thirrje bizneseve për të shfrytëzuar shërbimet cloud.  

Andrej Petreski, përfaqësues i kompanisë Cisco, tha se pandemia COVID-19 në mënyrë të theksuar ka vënë në pah rëndësinë e sektorit të teknologjisë dhe informacionit brenda bizneseve, prandaj avancimi i të njëjtit është i domosdoshëm.

Sipas Petreskit, megjithëse kompanitë e mëdha janë rëndom të vetëdijshme mbi rëndësinë e mbrojtjes kibernetike, kompanitë e vogla, të cilat janë më të rrezikuarat nga sulmet kibernetike, kanë nevojë për investime në sisteme mbrojtëse dhe qendra të të dhënave.

Ashken Adili, zyrtar i informacionit në kompaninë Cacttus, tha se ndër hapat e parë që duhet të merren mbi mbrojtjen nga sulmet e ndryshme kibernetike janë investimi në shitësit e besuar, krijimi i sistemeve mbrojtëse të informatave si dhe mirëmbajtja e tyre gjatë tërë kohës.

Adili gjithashtu potencoi se si shtet i ri, Kosova është subjekt i rreziqeve kibernetike ndërsa ekziston nevojë për investim në edukimin mbi mbrojtjen e të dhënave, sidomos tek të rinjët.

Tanzer Abazi, themelues dhe menaxher i përgjithshëm i kompanisë FindBug, theksoi se në Kosovë ekziston mungesë e theksuar e dijes rreth menaxhimit të të dhënave, si dhe mbrojtjes së rrjeteve të kompanive, çështje këto rreth të cilave FindBug ka pranuar kërkesë për ndihmë nga sektorë të ndryshëm.

Abazi potencoi nevojën për investim më të madh nga shteti në sektorin kibernetik, dhe sigurimin e privatësisë së të dhënave.

Drinor Selmanaj, kryeshef ekzekutiv i Cyber Academy,  theksoi se digjitalizimi i nxitur nga shpërthimi i pandemisë ka krijuar mundësi për sulme kibernetike dhe si rrjedhojë kompanitë janë motivuar të investojnë në këtë drejtim.

Duke iu referuar avancimeve në sektorin global të kibernetikës, ai përmendi edhe avancimin e sulmeve ndaj infrastrukturave kritike të kryera edhe ndaj shteteve më të zhvilluara, me ç’rast theksoi se është e domosdoshme të krijohen strukturat e duhura mbrojtëse për Kosovën.

Robert Shala kryeshef ekzekutiv i kompanisë Sentry, potencoi se mungesa e një tregu të sigurimeve për rreziqet kibernetike është një barrierë tjetër e zhvillimit të këtij sektori. Sipas tij, ekzistimi i të njëjtit do të mund të ndihmonte në zhvillimin e bizneseve, duke stimuluar avancimin e sistemeve të mbrojtës së të dhënave të tyre.

Shala tha se sa i përket infrastrukturave kritike, ekzistojnë disa boshllëqe brenda fushës telekomunikative që duhet adresuar, derisa theksoi se duhet të të sigurohet besueshmëria e shitësve të shërbimeve kibernetike, meqë kjo infrastrukturë shërben për të dhëna në nivel nacional.

Kalendari

Ngjarjet e datës 4 Dhjetor 2020 - Mbahet seanca fillestare për rastin e vrasjes së politikanit serb Oliver Ivanoviq pranë Gjykatës Themelore në Prishtinë, departamenti Special - krimet e rënda me c'rast avokati mbrojtës do te jep deklaratë për mediet pas seancës. (Gjykata Themelore në Prishtinë, ora 9:30)

- Guvernatori i Bankës Qendrore të Republikës së Kosovës, Fehmi Mehmeti do të mbaj një takim virtual me presidentin e Gjykatës Ndërkombëtare të Arbitrazhit Alexis Mourre dhe Drejtoreshën e Komisionit të Arbitrazhit për Evropë, Laetitia de Montalivet. (Takim virtual, ora 10:00)

- Kryetari i Komunës së Prizrenit, Mytaher Haskuka dhe drejtoresha e Drejtorisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit, Emilja Redzepi, do të bëjnë nënshkrimin e kontratave me përfituesit e thirrjes për përkrahjen e OJQ-ve dhe individëve në fushën e kulturës, rinisë dhe sportit. (Shtëpia e Bardhë në Prizren, ora 10:00)

- Qendra për Këshillim, Shërbime Sociale, dhe Hulumtime organizon aktivitetin “Tuneli i Fundit” në përkujtim të grave të vrara si pasojë e dhunës në familje në pesë vitet e fundit në Kosovë, dita e dytë. (Përballë ndërtesës së Kuvendit të Kosovës, ora 10:00)

- Komisioni për Legjislacion, Mandate, Imunitete, Rregulloren e Kuvendit dhe mbikëqyrjen e Agjencisë kundër Korrupsionit shqyrton shkresën e Artan Qerkinit përfaqësues i Malcolm Simmons, ish kryetar i Asamblesë së Gjyqtarëve të EULEX-it, “Përgjigje në ftesën për të dëshmuar para Komisionit për Legjislacion” si dhe njoftohet me shkresën e Përfaqësuesit Special të Bashkimit Evropian, Tomas Szunyong, për emërimin e Karin Hernmark Ahliny, Ambasador i Suedisë, anëtar i Bordit  Mbikëqyrës  të Agjencisë Kosovare për Verifikim dhe Krahasim të Pronës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N506, ora 10:15)

- Komisioni Hetimor Parlamentar mbi procesin e licencimit, operimit, mbikëqyrjes dhe aplikimit për lejet e hidrocentraleve në Republikën e Kosovës interviston Ministrin e Ministrisë së Infrastrukturës Arban Abrashin. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 11:00)

- Mbahet seanca e jashtëzakonshme e Kuvendit te Kosovës në të cilën do të behët shqyrtimi i dytë i Projektligjit për Rimëkëmbjen Ekonomike - COVID-19. (Ndërtesa e Kuvendit, ora 11:00)

- Organizata Etea dhe Aleanca Franceze në Prishtinë me mbështetjen e Ambasadës Franceze do të mbajnë takimin e parë të huazimit të librave. (Tek objekti i Aleancës Franceze, ora 11:00)

- Autoriteti Kosovar i Konkurrencës (AKK) mban konferencë për medie lidhur me një hetim ndaj ndërmarrjeve që operojnë në tregun e energjisë elektrike. (Ish-objekti i Bankës së Lubjanës, ora 11:15)

- Kryetari i Delegacionit të Kosovës, Ibrahim Makolli dhe ai i delegacionit të Serbisë Veljko Odalovic do të mbajnë konferencë për media lidhur me varrezën masive në Kizhevak të Serbisë. (Lokacioni i varrezës masive në Kizhevak  të Serbisë, ora 12:00)

- Shpallet aktgjykimi ndaj të akuzuarit N. M., i cili akuzohet nga Prokuroria Themelore e Gjilanit, për veprën penale “vrasje e rëndë” pasi qe në  fshatin Berivojcë, komuna e Kamenicës, i pandehuri dyshohet që pas mosmarrëveshjeve familjare, me një mjet të fortë - shufër metalike, godet bashkëshorten e tij në kokë dhe pjesë të tjera të trupit, me ç’rast të ndjerës i ka shkaktuar plagë të cilat kanë qenë vdekjeprurëse. (Gjykata Themelore Gjilan, ora 13:00)

- Komisioni Hetimor Parlamentar mbi procesin e licencimit, operimit, mbikëqyrjes dhe aplikimit për lejet e hidrocentraleve në Republikën e Kosovës interviston drejtoren e Insitutit Hidrometeorologjik të Kosovës Letafete Latifi. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 13:00)

- Komisioni Hetimor Parlamentar lidhur me procesin e privatizimit në Kosovë plotëson listën e dëshmitarëve. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N10, ora 13:00)

- Qendra për Raste Gjyqësore Strategjike mban konferencë për media me rastin e dorëzimit të padisë për konflikt administrativ kundër vendimeve të Ministrisë së Ekonomisë dhe Ambientit dhe Zyrës së Rregullatorit për Energji”. (Para Pallatit të Drejtësisë, ndërtesa A, ora 14:00)

- Ministrja e Punëve të Jashtme dhe Diasporës e Republikës së Kosovës, Meliza Haradinaj-Stublla pret në takim ministrin në detyrë për Evropën dhe Punët e Jashtme i Republikës së Shqipërisë, Gent Cakaj ku pjesë e takimit do të jenë edhe përfaqësuesit e shqiptarëve të Luginës së Preshevës. (Objekti i MPJD-së, ora 14:00)