19 Tetor 2020

Mos veprimi për 21 vite amnisti praktike për krimet e luftës në Kosovë

Prishtinë, 17 shtator - Instituti i Kosovës për Drejtësi (IKD), me përkrahje të Departamentit të Shtetit Amerikan - Byrosë së Narkotikëve Ndërkombëtar dhe Çështjeve të Zbatimit të Ligjit (INL) dhe NED-it, të enjten, ka mbajtur konferencë për media, në të cilën ka publikuar raportin “Amnistia e Krimeve të Luftës në Kosovë”, i cili raport është rezultat i monitorimit dhe hulumtimit sistematik të trajtimit të rasteve të krimeve të luftës.

Gzim Shala, Hulumtues i Lartë në IKD tha se 21 vite pas përfundimit të luftës në Kosovë, krimet e luftës nuk po gjejnë përgjigjen dhe trajtimin që e meritojnë për të zbardhur dhe ndëshkuar kryesit e këtyre veprave penale.

“Gjetjet e këtij raporti konstatojnë se Kosova me mos veprim ka arritur që në mënyrë sistematike të ofrojë amnisti të plotë për kryerësit e veprave penale të krimeve të luftës. Amnistimi i tillë në rastet e krimeve të luftës është bërë si nga misioni i UNMIK-ut, EULEX-it, por edhe prokurorët dhe gjyqtarët vendorë, amnistim ky i pasuar nga mungesa e vullnetit politik që të hetojë, ndjek dhe gjykojë krimet e luftës në Kosovë."

"Në këtë raport, IKD ka elaboruar masakrat kryesore që kanë ndodhur gjatë luftës në Kosovë, e të cilat masakra përkujtohen çdo vit nga ana e institucioneve shtetërore dhe akterët politikë në Kosovë, por që deri më sot, kryerësit e këtyre krimeve në këto masakra kanë mbetur të pandëshkuar”.

Sipas Shalës, në Republikën e Kosovës për dallim nga Kroacia, Bosnja dhe Hercegovina por edhe Serbia, nuk ekziston një strategji strategji kombëtare për trajtimin e rasteve të krimeve të luftës.

Po ashtu, Shala tha se përkundër faktit se shumica më e madhe e viktimave gjatë luftës së fundit në Kosovë i përkasin etnisë shqiptare, paradoksalisht, shumica e të dënuarve për krime lufte në Kosovë i përkasin etnisë shqiptare.

“Gjatë luftës në Kosovë janë vrarë ose janë zhdukur gjithsejtë 13.535 njerëz. Edhe sot mbi 1600 persona konsiderohen të zhdukur. Krahas vrasjeve dhe humbjeve në jetë njerëzore, vlerësohet se janë shkatërruar më se 188 mijë objekte banimi dhe janë dëbuar me dhunë nga Kosova më se 1 milion vetë."

"Dëmet e luftës nga ekspertë të fushës kalojnë 22 miliardë euro. Përgjigja e Republikës së Kosovës lidhur me këto krime, përkthehet në këto shifra: Nga tetori i vitit 1999 e deri në qershor të vitit 2020, kanë qenë gjithsej 117 të akuzuar. Nga ky total i numrit të të akuzuarve, 62 prej tyre janë shqiptarë, 49 serbë, 5 malazezë dhe një nga komuniteti RAE. Përderisa, nga 117 të akuzuar, 40 prej tyre janë dënuar për krime lufte nga gjykatat, prej të cilëve 35 shqiptarë, 4 serbë dhe një malazez”, ka përfunduar Shala.

Hulumtuesja e IKD-së, Medina Kadriu, tha se nga viti 1999 deri në vitin 2000, nga prokurorët vendor janë ngritur aktakuza ndaj 29 serbëve, një (1) shqiptari dhe tre (3) malazezëve.

Lidhur me punën e Misionit të UNMIK-ut, hulumtuesja Kadriu, tha se nga viti 2000 e deri në vitin 2008, nga prokurorët e UNMIK-ut janë ngritur aktakuza ndaj tre (3) serbëve, 19 shqiptarëve dhe një (1) malazezi, derisa vetëm një person është dënuar.

“UNMIK i ka kontribuar klimës së mos ndëshkimit të krimeve të luftës, ngase nuk kanë zhvilluar hetime të menjëhershme, e as hetime të pavarura, e të paanshme, dhe si rezultat i kësaj, vetëm një numër i vogël nga personat përgjegjës të krimeve të luftës dhe të krimeve ndër-etnike në Kosovë, gjatë dhe pas luftës, janë sjellë para drejtësisë në gjykatat ndërkombëtare apo vendore”.

Lidhur me punën e EULEX-it, Kadriu tha se “nga prokurorët e misionit të EULEX-it, nga viti 2009 deri në vitin 2018, janë ngritur aktakuza ndaj 11 serbëve, 39 shqiptarëve, një (1) malazezi, dhe një (1) personi nga komuniteti RAE.

Ndërsa, me aktgjykime dënuese të formës së prerë të shqiptuara nga gjyqtarët e EULEX-it, kanë përfunduar ndaj 38 personave”, duke shtuar se “Misioni i EULEX-it ka dështuar që të vendos si prioritet zgjidhjen e rasteve të mbetura të krimeve të luftës që kishin mbetur të pazgjidhura, si dhe të vendos një bashkëpunim të qëndrueshëm rajonal, veçmas me Serbinë, që do të kontribuonte në sigurimin e prezencës së dëshmitarëve dhe të akuzuarve për gjykim, si dhe materialit tjetër provues”.

Kadriu po ashtu tha se kompetencat për hetimin e rasteve të krimeve të luftës i kanë kaluar prokurorëve dhe gjyqtarëve vendor në vitin 2014, me përjashtim të “rasteve në proces”, për të cilat ka pasur kompetencë EULEX-it, duke shtuar se bartja e të gjitha kompetencave, ishte bërë në vitin 2018.

Lidhur me punën e PSRK-së, Kadriu tha se kjo prokurori ka ngritur 14 aktakuza për rastet e krimeve të luftës, derisa është evidentuar vetëm (1) rast që ka përfunduar me aktgjykim dënues të formës së prerë.

Mirvet Thaçi, hulumtues në IKD, tha se përkundër faktit se numri më i madh i viktimave i përkasin etnisë shqiptare, numri i të akuzuarve, dhe veçanërisht numri i të dënuarve, shqiptarë është shumë më i madh se numri i të akuzuarve dhe dënuarve serbë.

 “Nga viti 1999 e deri në qershor të vitit 2020 për rastet e krimeve të luftës janë akuzuar gjithsej 117 persona, 62 prej të cilëve të etnisë shqiptare, 49 të etnisë serbe, pesë (5) të etnisë malezeze dhe një (1) nga komuniteti RAE. Ky disbalanc është edhe më i theksuar sa i përket numrit të të dënuarve për rastet e krimeve të luftës. Përkatësisht, gjatë kësaj periudhe kohore janë me aktgjykim të formës së prerë janë dënuar 40 persona, 34 prej të cilëve shqiptare, katër (4) shqiptarë dhe një (1) malazez. Shprehur në përqindje, i bie se nga totali i të dënuarve, 87.5% i përkasin etnisë shqiptare, 10% etnisë serbe dhe 2.5% etnisë malazeze”.

Thaçi po ashtu tha se në një numër të konsiderueshëm të masakrave, si masakra e familjes Jashari, Reçakut, Izbicës, Rezallës dhe tjera nuk kanë marrë përgjigje nga sistemi i drejtësisë. Sipas tij, për masakrat kryesore të kryera gjatë luftës së fundit në Kosovë, nuk është dënuar asnjë person.

Po ashtu, Thaçi tha se nga të dhënat e terrenit, janë identifikuar raste të krimeve të luftës, ku familjarët e viktimave nuk janë intervistuar asnjëherë, qoftë nga UNMIK-u, EULEX-i apo PSRK.

Thaçi ka përfunduar se adresa e vetme për trajtimin e rasteve të krimeve të luftës mbetet PSRK, derisa i ka cilësuar si të paarritshme idenë për themelimin e një tribunali ndërkombëtar nga Republika e Kosovës dhe idenë për zgjerimin e mandatit të Dhomave të Specializuara edhe në raport me krimet e kryera ndaj shqiptarëve.

Në fund të këtij raporti, IKD ka dhënë edhe rekomandime konkrete që lidhen me ngritjen e cilësisë, efikasitetit dhe efektivitetit të hetimit dhe gjykimit të rasteve të krimeve të luftës.

Kalendari

Ngjarjet e datës 19 Tetor 2020  - Kryetari i Komunës së Prizrenit, Mytaher Haskuka do të merr pjesë në shpërndarjen e lopëve për përfituesit nga thirrja e hapur nga Drejtoria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural. (Tregu i Kafshëve në Prizren, ora 9:30 - nisja nga Shtëpia e Bardhë, ora 9:00)   

- Komisioni Hetimor Parlamentar lidhur me procesin e privatizimit në Kosovë interviston ish-Ministrin e Ekonomisë dhe Financave Ali Sadriu. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 10:00)

- Ministria e Punëve të Brendshme  do të organizojë ceremoni solemne me rastin e Ditës Ndërkombëtare Kundër Trafikimit me Qenie Njerëzore. (Ndërtesën e Qeverisë, salla P-38, ora 10:00)

- Nën patronatin e Kryeprokurorit të Shtetit, Aleksandër Lumezi fillon “Java për të Drejtat e Viktimave të Krimit”, me moton “Mbrojtja e viktimave të krimit, mision ynë edhe gjatë pandemisë”. (Platforma zoom, ora 10:00)

- Presidenti i Kosovës, Hashim Thaqi dhe Kryeministri Avdullah hoti marrin pjesë në shënimin e Ditës Ndërkombëtare kundër Trafikimit me Qenie Njerëzore. (Ndërtesa e Qeverisë, salla P-38, ora 10:00)

- Aksioni për Nëna dhe Fëmijë organizon ceremoninë e dorëzimit të pajisjeve mjekësore dhe mjeteve mbrojtëse kundër COVID-19, për Klinikën Infektive në QKUK, pajisje këto të siguruara nga bashkepunimi i AMC dhe LDS Charities. (Barnatorja Qëndrore e QKUK-së, ora 11:00)  

-  Komisioni Hetimor Parlamentar mbi procesin e licencimit, operimit, mbikëqyrjes dhe aplikimit për lejet e hidrocentraleve në Republikën e Kosovës voton kërkesën për pezullimin e lëshimit të lejeve të reja dhe rilicencimin e hidrocentraleve. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N303 Koha: 11:00)

- Partia Demokratike e Kosovës mban konferencë për media. (Oborri i Kuvendit të Kosovës, hyrja nga sheshi, ora 11:30)

-  Kryeministri Avdullah Hoti takon deputetët e komunitetit jo shumicë për të diskutuar planin për zbatimin e programit për rimëkëmbje ekonomike. (Ndërtesa e Qeverisë, ora 12:00 - vetëm pamje)

- Ministria e Arsimit dhe Shkencës do të bëjë pranimin e 215 tabletëve nga OSBE-ja. (Ambientet e MASh, ora 12:30)

- Komisioni Hetimor Parlamentar lidhur me procesin e privatizimit në Kosovë interviston ishish kryesues i Bordit të Agjencisë Kosovare të Privatizimit, Petrit Gashin. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 13:00)

- Mbahet seanca e jashtëzakonshme e Kuvendit të Komunës së Gjilanit në të cilen do te votohet propozim vendimi për ndarjen e 200 bursave për student të Komunës së Gjilanit për vitin akademik 2019/2020. (Salla e mbledhjeve të KK-Gjilan, ora 13:00)

- Mbahet takimi i radhës i Komisionit Qeveritar për Persona të Zhdukur. (Ndërtesa e Qeverisë, Salla P38, ora 14:00)

- Mbahet mbledhja e Qeverisë së Kosovës. (Ndërtesa e Qeverisë, ora 16:00)