30 Shtator 2020

Strategjia për të ardhmen efikase të gjyqësorit

 Shkruar nga Fejzullah Hasani


Gjykatat në Kosovë, pas luftës, filluan punën si gjykata emergjente. Të ndodhura në një kaos dhe rrëmujë institucionesh, ato gjetën një numër të madh lëndësh të pazgjidhura, midis të cilave edhe shumë lëndë në procedurën përmbaruese, që nuk ishin përmbaruar ende. Pra, që në fillim, gjykatat në punën e tyre u përballën me shumë sfida.

Disa nga sfidat ishin: numri i pamjaftueshëm i gjyqtarëve (duke punuar një kohë madje edhe pa personel ndihmës, i cili do të pranohej ndërkohë, por jo edhe në numër të nevojshëm), mungesa e adresave për shkak të lëvizjes së popullsisë nga pjesët rurale në ato urbane, mungesa e dokumentacionit kadatstral, mungesa e arkivave të gjykatave, mungesa e bashkëpunimit me segmentet e policisë, si dhe përvoja e vogël e një numri gjyqtarësh që ishin inkuadruar në gjyqësor. Të gjitha këto përbënin pengesa shumë të mëdha, disa edhe të pakapërcyeshme  për mbarëvajtjen e punës së gjykatave të Kosovës.

Shkaqet kryesore për të cilat gjyqësori gjendet në një gjendje të tillë konsideroj se janë:

·    numri skajshmërisht i vogël i gjyqtarëve dhe prokurorëve në Kosovë;
·    mungesa e përkrahjes së pushtetit ekzekutiv dhe legjislativ në të gjitha aspektet, duke filluar nga mungesa e krijimit të kushteve për punë,  përkrahjes materiale dhe ofrimit të sigurisë në situata të domosdoshme.

Jam i vetëdijshëm se individët e caktuar në gjyqësor (qofshin ata gjyqtarë apo personel ndihmës) me veprimet e tyre abuzive dhe aspak profesionale e kanë komprometuar gjyqësorin, ndërsa kam arsye për të besuar se me reformat e implementuara së fundi gjyqësori është liruar nga bartësit e tillë të funksioneve gjyqësore, edhe pse, për fat të keq, nga procesi janë larguar edhe gjyqtarë me kredibilitet të lartë profesional dhe moral për arsye të tjera (kriteri i moshës apo mos kalimi i provimit të etikës). Megjithatë, numri më i madh i gjyqtarëve kanë kryer punën e tyre me  nder dhe devotshmëri.    

Nga këndvështrimi im, sfidat kryesore për gjyqësorin tani e tutje janë:

·    reformimi kuptimplotë i sistemit  gjyqësor, si në aspektin e kuadrove, ashtu  edhe në aspektin organizativ (ku përfshihen ndërtimi i një gjyqësori të pavarur, të paanshëm dhe kredibël, krijimi i kushteve të punës për gjyqtarët, duke përfshirë edhe ngritjen e pagave dhe barazimin e tyre me pagat e dy pushteteve të tjera);
·    ulja e numrit të lëndëve të pazgjidhura dhe sjellja e numrit të tyre në kufij normal.

Sfida më vete dhe mjaft e madhe për gjyqësorin do të jetë kthimi i besimit të opinionit, ku  gjyqësori do të vlerësohej si vend i shenjtë ku ndahet vetëm drejtësia, ku qytetari do të jetë i sigurt se aty do të vendoset vetëm në bazë të ligjit dhe verdiktin të cilin e jep gjykata, çfarëdo qoftë ai, do të pranohet.

Për arritjen e këtyre synimeve Këshilli Gjyqësor i Republikës së Kosovës, i mbështetur nga USAID-i, e ka parë të domosdoshme që të hartojë një Strategji gjithëpërfshirëse me qëllim të uljes së numrit të lëndëve të prapambetura. Janë formuar disa grupe punuese, të cilat pasi kanë shqyrtuar defektet që e kanë shoqëruar gjyqësorin e Kosovës në segmente të caktuara, kanë përpiluar raporte për gjendjen e gjetur dhe kanë dhënë propozime se si të procedohet në të ardhmen, me qëllim të përshpejtimit të procedurave .

Është hartuar Strategjia me objektiva të qarta dhe të limituara në afate kohore. Me qëllim të realizimit të kësaj Strategjie është parashikuar që Këshilli Gjyqësor të caktojë normën e saktë dhe obliguese për gjyqtarët, të cilët do të stimulohen për tejkalim të normës së caktuar (për lëndët e kryera mbi normën e obliguar) dhe për këtë janë siguruar edhe mjetet nga buxheti i Këshillit Gjyqësor të Republikës së Kosovës.

Çdo mos përmbushje e normës së caktuar do të tërheqë përgjegjësi për gjyqtarët. Çdo gjyqtar do të jetë i detyruar t’i procedojë së pari lëndët e vjetra, me përjashtim të atyre që konsiderohen me prioritet.

Nga hulumtimet që kanë bërë grupet punuese është konstatuar se për një numër jo të vogël të lëndëve është arritur afati i parashkrimit relativ apo absolut, por të cilat akoma në raportet vjetore tregohen si të pakryera dhe detyrë e të gjithë kryetarëve të gjykatave do të jetë që t’i veçojnë këto lëndë dhe të pushojnë procedurat.

Nga numri i përgjithshëm i lëndëve të pakryera, pothuajse gjysma janë lëndë përmbarimore – lëndë që presin për t’u ekzekutuar. Rrjedhimisht, është rekomanduar mundësia e themelimit të agjencive private të përmbarimit për të shkarkuar gjykatat nga këto lëndë.

Realizimi i kësaj strategjie nuk do të jetë i lehtë dhe pa sfida, ndërsa sfidë kryesore për ta implementuar këtë Strategji me sukses do të jetë mos plotësimi i të gjitha vendeve me gjyqtar .Ne kemi përmbyllur fazën e tretë të emërimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve me 120 vende vakantet lira, për faktin se nuk kishte kandidatura të mjaftueshme për gjyqtar dhe prokuror.

Edhe pse ne presim shumë nga këto reforma dhe kjo Strategji, megjithatë duhet të jemi të kujdesshëm për faktin se reformat, çfarëdo qofshin ato, krijojnë vështirësi dhe duhet lënë kohës për të parë se sa është realizuar kjo Strategji dhe sa ishin reale pritjet tona në mënyrë një të ardhme të ndritshme për sistemin gjyqësor të vendit, që përfundimisht do të sillte edhe ngritjen e besimit të qytetarit për këtë sistem.


Autori është Kryetar i Gjykatës Supreme të Kosovës

Kalendari

Ngjarjet e datës 30 Shtator 2020 - Komisioni për të Drejtat e Njeriut, Barazi Gjinore, për Persona të Pagjetur dhe Peticione takohet me Komision me përfaqësuesit e Komisionit  qeveritar për njohjen e statusit të ish të dënuarve dhe ish të përndjekurve politikë. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 10:00)

- Administrata Tatimore e Kosovës së bashku me Oden Ekonomike të Kosovës do të vizitojnë biznesin “Prishtina Mall”. (Zona industriale Prishtinë - Lipjan, tek rrethi i QMI-së, ora 10:00)

- Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë organizon publikimin e raportit “Indeksi Kosovar i Reziliencës-Ekstremizmi i Dhunshëm në Kosovë: Çfarë mund të mësojmë nga rezilienca në komunitet?” (Hotel Swiss Diamond, ora 10:00)

- Mbahet mbledhja e katërt e rregullt për vitin 2020 të Kuvendit Komunal të Prizrenit. (Salla për mbledhjet e Kuvendit të Komunës së Prizrenit, tek “Shtëpia e Bardhë”, ora 10:00)

- Instituti Demokraci për Zhvillim organizon ceremoninë e nënshkrimit të Memorandumit të Bashkëpunimit për Procesin Zgjedhor. (Hotel Swiss Diamond, ora 10:00)

 - Komisioni për Ekonomi, Punësim, Tregti, Industri, Ndërmarrësi dhe Investime Strategjike shqyrton raportin vjetor të Operatorit të Sistemit, Transmisionit dhe Tregut dhe të Autoritetit Rregullativ të Komunikimeve Elektronike dhe Postare. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N10,, ora 11:00)

- Lëvizja Vetëvendosje mban konferencë për media. (Zyrët e LV-së në Arbëri, ora 11:00)

- Ministri i Ekonomisë dhe Ambientit, Blerim Kuçi nesër zhvillon vizitë në Komunën e Drinasit. (Ambientet e Komunës së Drinasit, ora 11:00)
 
- Administrata Tatimore e Kosovës së bashku me Oden Ekonomike të Kosovës do të vizitojnë biznesin “Ciao Berto”. (Magjistralja Prishtinë - Mitrovicë, km2, ora 11:30)

- Grupi i aktorëve të Prishtinës do mbajnë protestë pasi që kërkesat e tyre të deritanishme nuk janë realizuar. (Para objektit të vjetër të Komunës së Prishtinës, ora 12:00)

-  Komisioni për Buxhet dhe Transfere shqyrton në parim i Projektligjit për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për financimin e subjekteve politike si dhe Ligjin për zgjedhje të përgjithshme në Republikën e Kosovës si dhe shqyrton raportin Vjetor të Bankës Qendrore të Republikës së Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla C203, ora 13:00)
 
- Administrata Tatimore e Kosovës së bashku me Oden Ekonomike të Kosovës do të vizitojnë biznesin “Lesna”. (Rruga Lidhja e Pejës nr. 133 10000, ora 13:00)

-  Komisioni për Integrim Evropian shqyrton programin Kombëtar për zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim- Asociimit, i ftuar Zëvendëskryeministri Driton Selmanaj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N302, ora 13:30)

- Fondacioni Shtatëmbëdhjetë organizon edicionin e tretë të Metamorphosis. (Objekti i Kryqit të Kuq, në rrugën "Xhemajl Prishtina", nr.36 te RTK-ja te pazari, ora 16:30)

- Në kuadër të javës së tretë të programit publik në Festivalin e Arkitektures në Kosovë. (Drejtperdrejt në faqen facebook-ut të Festivalin e Arkitektures, ora 18:30)