24 Maj 2018

Outsourcing si mundësi e madhe për zhvillim ekonomik

 Shkruar nga Arbnor Bajraliu

Në epokën e globalizmit shumica e korporatave gjigante vazhdimisht janë në kërkim të transferimit të shumë funksioneve të prodhimit apo të shërbimeve në vendet më pak të zhvilluara ekonomikisht, në mënyrë që të ulin kostot e prodhimit, të operimit dhe t’i mundësohet qasje në talent.

Përveç kësaj, vendet e zhvilluara shpesh herë përballen edhe me mungesën e kuadrove në profesione të caktuara.

Kërkesa e madhe për punëtorë sidomos në fushën e IT-së, ka krijuar një mundësi të mirë që këto vende pune të plotësohen me punëtorë të kualifikuar nga vendet në zhvillim.

Kompanitë transferojnë edhe shumë funksione/procese tjera të biznesit, si shërbime të prodhimit, IT-së, ligjore, të kontabilitetit, trajnimeve, qendrave të thirrjes apo shërbime në sektorin e resurseve njerëzore.


Që nga viti 1970, kur mendohet se India e mori për herë të parë një kontratë transferimi të funksioneve prodhuese të firmës, është bërë destinacioni më i preferuar I kompanive të mëdha me qëllim të zvogëlimit të kostove.

Tani ky sektor në Indi punëson rreth 3.5 milionë njerëz duke kontribuar në 9.5% të PBB-së së vendit. Me gjithë avantazhin e kostos së ulët që e ofron fuqia punëtore në Indi, në shumë sfera tjera bashkëpunimi me vendet si India ka treguar disavantazh.

Problemet kryesore fillojnë nga mospërputhja e zonës kohore me Evropën dhe Amerikën e deri te problemet në përshtatjen kulturore, mungesa e cilësisë së shërbimeve dhe lokacioni gjeografik i largët nga vendet e zhvilluara.

Duke konsideruar këta dhe faktorë të tjerë, bizneset e mëdha po i bartin shumë departamente të firmave tek vendet që nuk i kanë këto mangësi. Një nga rajonet më të përshtatshme fatmirësisht është edhe Ballkani.

Vetëm në Rumani janë gati 100 000 të punësuar në këtë sektor. Kohëve të fundit vërehet një orientim më i madh i kompanive skandinave dhe kompanitë tjera Evropiane drejt vendeve të Evropës Juglindore të cilat mund t’i konsiderojmë si konkurrent direkt në fushën e ‘outsource’ duke pasur parasysh çmimet e përafërta, afinitetin kulturor të përafërt dhe kualifikimet e përafërta të cilat kërkohen nga tregu Evropian.

Sektori i outsource vazhdon të jetë sektori më dinamik dhe me rritjen më të shpejtë si sektor në Bullgari, duke u rritur me 13.7% në vitin 2014 krahasuar me vitin 2013 dhe duke marrë pjesë në GDP e përgjithshme me 3%. Vitin e kaluar, ky sektor ka krijuar mundësi për aftësim profesional dhe avancim në karrierë për më shumë se 33 000 ekspertë të rinjë.

Sektori i shërbimeve është sektori me përqindjen më të madhe të pjesëmarrjes në PBB-në botërore dhe trendi i rritjes së këtij sektori në krahasim me sektorët tjerë ekonomik shkon duke u bërë edhe më i madh.

 Sipas të dhënave nga institucione të ndryshme globale ekonomike dhe financiare, rreth 65% e ekonomisë botërore është e bazuar në shërbime. Vendet e zhvilluara karakterizohen me përqindje më të madhe të pjesëmarrjes së sektorit të shërbimeve në Produktin e Brendshëm Bruto(PBB).

Edhe në Kosovë ka filluar një trend i rritjes së kësaj industrie. Kohët e fundit shumë gjigantë botëror kanë zgjedhur Kosovën si destinacion për të transferuar shumë funksione/procese të biznesit dhe të operimit.

Disa nga arsyet kryesore që e bëjnë Kosovën destinacion atraktiv për outsource janë: kostoja e lirë e punëtorëve të kualifikuar në Kosovë, afiniteti kulturor, lehtësirat në të bërit biznes, marrëveshjet tregtare mes Kosovës dhe BE-së e SHBA-së, pozicioni gjeografik, njohja e gjuhëve të huaja, aksenti i përshtatshëm etj.

Një nga shembujt konkret të suksesit në këtë sektor është kompania “Kosbit” e cila megjithëse është një kompani e re, ka arritur të tërheqë në vendin tonë një kompani gjigande si AT&T, kompani e cila në nivel botëror punëson rreth 300 000 mijë punëtorë, si partner për Ballkanin ka zgjedhur këtë kompani Kosovare. Përmes kësaj kompanie, Kosbit ofron shërbime edhe për korportat tjera të mëdha si IBM, Cisco, Coca Cola etj.

Për vendet si Kosova, investimi për t’u shndërruar në qendër të ofrimit të shërbimeve vendeve tjera më të zhvilluara është shumë më e lehtë dhe më e leverdishme sesa konkurrimi në industri të prodhimit, teknologji apo inovacion.

Të investosh në zhvillimin e kapitalit njerëzor e intelektual, apo siç njihet ndryshe ekonomi e bazuar në dituri, është më e lehtë dhe më arritshme sesa të konkurrosh me vendet e zhvilluara duke investuar në industri të prodhimit.

Niveli i lartë i automatizimit të proceseve të punës nga kompanitë e mëdha botërore, lehtësia për të transportuar produktet nga vendet tjera, marrëveshjet tregtare të cilat ndalojnë masat proteksioniste, janë disa nga faktorët të cilët e bëjnë edhe më të vështirë për firmat vendore konkurrimin në industritë prodhuese.

Kosova do të duhej që si prioritet nacional ta ketë zhvillimin e sektorit të shërbimeve me fokus ne ‘outsourcing’. Fakti që Kosova ka shumë përparësi konkurruese në krahasim me vendet tjera të rajonit, të cilat i përmendëm në paragrafët e mësipërm, duhet të shërbejnë si argumente të mjaftueshme për institucionet vendimmarrëse, që këtë sektor ta vendosin si prioritet të zhvillimit ekonomik.

Mund të arrijmë në përfundim se sektori i shërbimeve është sektori më i rëndësishëm në vendet e zhvilluara dhe katalizatori i rritjes ekonomike në vendet në zhvillim, si në Indi apo Kinë. Megjithatë, sfida e vërtetë është t’i jepet përgjigje pyetjes se çfarë masa duhet të ndërmarrë qeveria jonë për të ndihmuar rritjen e sektorit të shërbimeve.
 
Të ofrojë një ambient konkurrues mes bizneseve që ofrojnë shërbime, të ofrojë informatat e nevojshme që i duhen një biznesi të funksionojë në mjedisin e sotëm global, të ofrojë lehtësira tatimore për kompanitë e huaja që vendosin të transferojnë departamentet e tyre në Kosovë, të investohet në institucionet edukativo-arsimore me qëllim të përgatitjes së kuadrove për tregun e punës, duke shtuar ato me kualifikim në sektorin e IT-së.

Metodat për të ndihmuar sektorin e shërbimeve dhe të ‘outsource’ mund të jenë të ndryshme, por përfundimi është se joshja e firmave për të sjellë në Kosovë funksionet e firmës është rruga më e shpejtë dhe më e arritshme drejt zhvillimit ekonomik të vendit.

Kalendari

Ngjarjet e datës 24 Maj 2018  - Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë lanson doracakun “Ekstremizmi i Dhunshëm dhe Mediat- Doracak për gazetarët”, i  cili  ka për qëllim të ofrojë rekomandime rreth mënyrës së raportimit të rasteve të ekstremizmit të dhunshëm dhe terrorizmit nga mediat. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Instituti Demokraci për Zhvillim (D4D) lanson punimin “Demokracia e Kosovës në rrrezik?”. (Hoteli Swiss Diamond, salla Marec, ora 10:00)

- BIRN do të organizojë seancën informuese, me qëllim të informimit më të detajuar rreth thirrjes lidhur me Propozime për Projektin e Financuar nga BE - “Kontribut në forcimin e gazetarisë së pavarur, hulumtuese dhe të dobishme për publikun, si dhe në lirinë e shprehjes në Kosovë”. (Qendra Informative dhe Kulturore të BE-së, ora 10:00)

- Shefja e Zyrës së BE-së, Nataliya Apostolova do ta vizitojë Leposaviqin ku do ta ketë një takim me Kryetarin e Komunës së Leposaviqit, Zoran Todiq. (Ndërtesa e komunës në Leposaviq, ora 10:30)

- Organizata për Rritjen e Cilësisë në Arsim organizon diskutimin e parë publik për mbarëvajtjen e avancimeve akademike në Universitetin e Prishtinës ku edhe do ta lansojë strategjinë e saj për ofrimin e mbështetjes juridike për palët e mundshme që do të ankohen në procesin e avancimeve akademike në UP. (Qendra për Zhvillim të Karrierës në Universitetin e Prishtinës, ndërtesa e Bibliotekës Kombëtare, ora 11:00)

- Lëvizja Vetëvendosje! mban konferencë për media në të cilën flet deputetja Arbërie Nagavci. (Holli i Kuvendit, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Buxhet dhe Financa ne te cilen do te behet shqyrtimi i Raportit Vjetor të Komisionit Rregullativ të Prokurimit Publik, shqyrtimi i Raportit Vjetor të Organit Shqyrtues të Prokurimit Publik, etj.  (Ndërtesa e Kuvendit, salla C 203, ora 11:00)

- Qendra për Demokraci dhe Pajtim në Evropën Juglindore me seli në Selanikv organizon promovimin e dy doracakëve të rinj për lëndën e historisë në gjuhën shqipe, periudha 1944-2008. (Hotel Swiss Diamond, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Arsim, Shkencë, Teknologji, Kulturë, Rini, Sporte, Inovacion dhe Ndërmarrësi ku do te shqyrtohet Projektligjit për Inspektoratin e Arsimit në Republikën e Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, 11:00)

- Kryeministri Ramush Haradinaj bënë homazhe në Gllogjan, me rastin e shënimit të 24 Majit, Ditës së Batalionit Gardist dhe rënies së Dëshmorëve të Kombit, të Batalionit Gardist “Shkelzen Haradinaj” të Zonës Operative të Dukagjinit. (Gllogjan, ora 11:00 dhe Kodrali, ora 11:30)

- Muzeu i Kosovës - Sektori i Historisë, hapë ekspozitën historike me titull "Kontributi i Presidentit Historik Dr. Ibrahim Rugova në Shtetformimin e Kosovës", me bashkautor Dr. Sadik Krasniqi dhe Ma. Besnik Rraci. (Muzeu i Kosovës, ora 13:00)

- Presidenti i Republikës së Kosovës, Hashim Thaçi, merr pjesë në hapjen e ekspozitës për kontributin e presidentit Ibrahim Rugova në shtetformimin e Kosovës. (Muzeu i Kosovës, ora 13:00)

- Me moton “Shijo djathin e vërtetë, 100% nga qumështi” do të lansohet fushata promovuese e djathit 100% nga qumështi me qëllim informimin e qytetarëve të Kosovës për rëndësinë dhe dobitë e konsumimit të djathit të natyral nga qumështi. (Objekti i Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë në Kosovë, ora 13:00)

- Në kuadër te fushatës kundër hidrocentraleve të paqëndrueshme në Kosovë ERA group shfaq premierën e Kosovës të filmit "Blue Heart" në Deçan. (Pallati i Kulturës në Deçan, ora 18:00)