24 Maj 2018

Marrëdhëniet në mes të gjuhës dhe mendimit

Shkruar nga Ali Hertica

Është e qartë se supozimet në lidhje me ndikimin e aspekteve gjuhësore të korrektësisë politike në marrëdhëniet në mes të grupeve bazuar në supozimin se ekziston një lidhje midis gjuhës nga njëra anë dhe të menduarit  si dhe sjelljen e njerëzve në anën tjetër.

Mbi unikalitetin e kësaj marrëdhënie, megjithatë, nuk ka konsensus në literaturë. Montgomery (1995: 224) dallon këtu dy vizione: universale dhe relative. Mbështetësit e vizionit universaliste supozon se gjuha nuk ka efekt në mendjen.

Të gjithë ata njerëz janë një sistem i përgjithshëm i koncepteve themelore të cilat e bëjnë atë sistem konceptuale më të përpunuar të të menduarit mund të ndërtojnë.

Pasojë e këtij argumenti është se të gjitha gjuhët rreth njerëzve përfaqësojnë botën në mënyra shumë të ngjashme. Kështu, të gjitha gjuhët në konceptet për të treguar për shembull.

Lartësia, kohë dhe distancë gjuha në këtë pikëpamje shihet vetëm si instrument me të cilat këto sisteme konceptuale, të pavarura e gjuhës ekzistojnë,dhe  janë të shprehura. Që të gjitha sistemet e konceptuale në botë kanë një bazë të përbashkët, të gjitha gjuhët janë të ngjashme me njëra-tjetren.

Sipas kësaj pikëpamje, është pikërisht mendja e njeriut që ndikon në gjuhën që ai e ka përdorur, dhe jo anasjelltas. Deklaratat politikisht jo korrekte janë në vend  të shprehjes  së  ideve negative që tashmë ekzistojnë në shoqëri për grupet të cilat lidhen pasqyrat.

Kontrasti, mbështetësit të vizionit relativist janë të bazuara në supozimin se, edhe pse është e vështirë për gjuhë të veçantë dhe gjuhën e mendimit për mendimin  e njeriut  që përcakton. Kjo do të përfshijë  me deklaratën se është e vështirë të mendojnë për një objekt ose fenomen të cilin nuk ka tog emër ose fjalë.

Për shembull, se fjala për "shtëpi" në kultura të ndryshme ngjallë shoqata të ndryshme, të japë lidhjen e pazgjidhshme midis gjuhës, kulturës dhe të të menduarit në mënyrë të qartë dhe shtrohet pyetja a  është kjo cilësi  në Kosovë.

 Fjala "Shtëpia", me fjalë të tjera, përcakton jo vetëm se, por edhe se si njerëzit në  'shtëpi' duhet të tëmenduarit: formën, dekor, paraqitjen dhe funksionet.

Arsyetimi i përshkruar më sipër është në përputhje me hipotezën shumë të cituar të Sapir-Whorf. Kjo hipotezë thotë se gjuha nuk është thjeshtë  një mjet me të cilin përceptimet, ndjenjat dhe idetë e njerëzve për të shprehur, por edhe mënyrën si njerëzit të mendojnë dhe bota rreth tij përcepton ndikime të rëndësishme.

Ajo që njerëzit të shohin, atë që ata mendojnë dhe mënyra që ata të marrin vendime , me fjalë të tjera, të lidhura ngushtë me gjuhën e tyre.

Për më tepër, mbështetësit e vizionit relativisht te mendimit se ekzistojnë koncepte me hirin e fjalëve dhe gjuhëve që ndryshojnë në lidhje me fjalorin dhe gramatikën e tyre siç po ndryshojnë edhe në Kosovë.

Disa gjuhë nuk kanë gramatikë  siç e dimë, ose kemi vetëm një fjalë për të përshkruar, ndërsa të tjerat të marrin kohë për të njohur dhe të formuar një objekt me fjalë të shumta mund të tregojnë,një objekt të veçantë .

Ajo mund të jetë e ndryshme në këtë vizion që këto dallime gjuhësore me të vërtetë të ushtrojë një ndikim të madh në të menduarit e atë përdoruesve të gjuhës.

Marrëdhëniet në mes të gjuhës me mendimin. Megjithatë, në mënyrë relative, si të dy mbështetësve dhe kundërshtarëve të korrektësisë politike e kuptojnë rëndësinë e kësaj marrëdhënie.

Përkrahësit besojnë se përdorimi i duhur i gjuhës në lidhje me një grup të veçantë pa dyshim do të çojë në një ndryshim në mënyrën se grupi është përceptuar.

Kjo teori nënkupton se një person në lidhje të tij me grupet e pakicave sjellje politikisht korrekte, do të jetë për të hequr , stereotipeve që ekzistojnë në shoqërinë në lidhje me këto grupe.

Prirur për shembull, kur një drejtues është një grua nuk është më e apelit për "vajzë", është sipas autorit të shënuara më lartë të supozojmë se pas disa kohe .Gjuha ka, fjalë të tjera, në  impaktin pozitiv afatgjatë në reduktimin e pabarazisë sociale që ekziston në shoqëri.

Edhe kundërshtarët e korrektësisë politike shihet në  marrëdhëniet në mes të gjuhës dhe mendimit dhe ndikimit të saj në sjellje.

Ato janë, sipas  korrektësisë politike, jo vetëm për shkak se  janë (1) përdorimi i termave politikisht korrekte si duke parë një dënim social dhe politik dhe shkelje të lirive të tyre individuale, por edhe për shkak se studijusit  kanë frikë se një ndryshim i gjuhës përfundimisht do të çojë në një ndryshim të marrëdhënieve ekzistuese të pushtetit në shoqëri. Ata janë kundër si të thuash, kundër dorëzimit të pushtetit.

Të tjerët nuk i njef  marrëdhëniet midis gjuhës dhe qëndrimin dhe kjo nuk e ndryshon faktet se  shumica e tyre urrejnë këtë lloj sfide tezës në raste, duke ndryshuar gjuhën është e pashpresë për shkak se fjalë të reja në fund të merrni ndrojtur nga kuptimet e vjetra, dhe ju e gjeni veten gjithmonë duke pasur të shpikë fjalë të reja. "

Gjithashtu,  marrëdhënie të veçantë midis gjuhës dhe qëndrimit nuk gjejnë zellin me të cilin dëshirojmë  të pastrojmë kushtet që gjuha e papranueshme ndonjëherë del qesharake, "sepse jep përshtypjenë se ju mund të ndryshoni marrëdhëniet shoqërore ndryshim "gjuha.

Megjithatë gjuha nuk është vetëm shprehje e marrëdhënieve shoqërore, por nga ana tjetër  është edhe një kusht  social që mund të ndikojë. 

Kalendari

Ngjarjet e datës 24 Maj 2018  - Qendra Kosovare për Studime të Sigurisë lanson doracakun “Ekstremizmi i Dhunshëm dhe Mediat- Doracak për gazetarët”, i  cili  ka për qëllim të ofrojë rekomandime rreth mënyrës së raportimit të rasteve të ekstremizmit të dhunshëm dhe terrorizmit nga mediat. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Instituti Demokraci për Zhvillim (D4D) lanson punimin “Demokracia e Kosovës në rrrezik?”. (Hoteli Swiss Diamond, salla Marec, ora 10:00)

- BIRN do të organizojë seancën informuese, me qëllim të informimit më të detajuar rreth thirrjes lidhur me Propozime për Projektin e Financuar nga BE - “Kontribut në forcimin e gazetarisë së pavarur, hulumtuese dhe të dobishme për publikun, si dhe në lirinë e shprehjes në Kosovë”. (Qendra Informative dhe Kulturore të BE-së, ora 10:00)

- Shefja e Zyrës së BE-së, Nataliya Apostolova do ta vizitojë Leposaviqin ku do ta ketë një takim me Kryetarin e Komunës së Leposaviqit, Zoran Todiq. (Ndërtesa e komunës në Leposaviq, ora 10:30)

- Organizata për Rritjen e Cilësisë në Arsim organizon diskutimin e parë publik për mbarëvajtjen e avancimeve akademike në Universitetin e Prishtinës ku edhe do ta lansojë strategjinë e saj për ofrimin e mbështetjes juridike për palët e mundshme që do të ankohen në procesin e avancimeve akademike në UP. (Qendra për Zhvillim të Karrierës në Universitetin e Prishtinës, ndërtesa e Bibliotekës Kombëtare, ora 11:00)

- Lëvizja Vetëvendosje! mban konferencë për media në të cilën flet deputetja Arbërie Nagavci. (Holli i Kuvendit, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Buxhet dhe Financa ne te cilen do te behet shqyrtimi i Raportit Vjetor të Komisionit Rregullativ të Prokurimit Publik, shqyrtimi i Raportit Vjetor të Organit Shqyrtues të Prokurimit Publik, etj.  (Ndërtesa e Kuvendit, salla C 203, ora 11:00)

- Qendra për Demokraci dhe Pajtim në Evropën Juglindore me seli në Selanikv organizon promovimin e dy doracakëve të rinj për lëndën e historisë në gjuhën shqipe, periudha 1944-2008. (Hotel Swiss Diamond, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Arsim, Shkencë, Teknologji, Kulturë, Rini, Sporte, Inovacion dhe Ndërmarrësi ku do te shqyrtohet Projektligjit për Inspektoratin e Arsimit në Republikën e Kosovës. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, 11:00)

- Kryeministri Ramush Haradinaj bënë homazhe në Gllogjan, me rastin e shënimit të 24 Majit, Ditës së Batalionit Gardist dhe rënies së Dëshmorëve të Kombit, të Batalionit Gardist “Shkelzen Haradinaj” të Zonës Operative të Dukagjinit. (Gllogjan, ora 11:00 dhe Kodrali, ora 11:30)

- Muzeu i Kosovës - Sektori i Historisë, hapë ekspozitën historike me titull "Kontributi i Presidentit Historik Dr. Ibrahim Rugova në Shtetformimin e Kosovës", me bashkautor Dr. Sadik Krasniqi dhe Ma. Besnik Rraci. (Muzeu i Kosovës, ora 13:00)

- Presidenti i Republikës së Kosovës, Hashim Thaçi, merr pjesë në hapjen e ekspozitës për kontributin e presidentit Ibrahim Rugova në shtetformimin e Kosovës. (Muzeu i Kosovës, ora 13:00)

- Me moton “Shijo djathin e vërtetë, 100% nga qumështi” do të lansohet fushata promovuese e djathit 100% nga qumështi me qëllim informimin e qytetarëve të Kosovës për rëndësinë dhe dobitë e konsumimit të djathit të natyral nga qumështi. (Objekti i Agjencisë së Ushqimit dhe Veterinarisë në Kosovë, ora 13:00)

- Në kuadër te fushatës kundër hidrocentraleve të paqëndrueshme në Kosovë ERA group shfaq premierën e Kosovës të filmit "Blue Heart" në Deçan. (Pallati i Kulturës në Deçan, ora 18:00)