22 Maj 2018

Dallimet dhe ngjashmëritë në mes Kosovës dhe Katalonisë

Shkruar nga Veton R Prelvukaj dhe Florent Xh hajrizi

Tentativa për të ngritur një paralele mes Kosovës dhe Rajonit Katalan në Spanjë janë të dëmshme jo vetëm për Kosovën dhe Kataloninë por edhe për shumërajone tjera që aspirojnëvetvendosjen si metodë për shtetformim.

Dallimet dhe ngjashmëritë ekzistojnë,mirëpo ato duhet shikuar nga dy prizma, nga ai i të drejtave tënjeriut dhe vullnetit të popullit dhe nga rregullat për shtetformim që percaktohen nga E Drejta Ndërkombetare.

Pas referendumit të mbajtur në rajonin Kaltalonise, qarqe të caktuara mundohen të ngrehin paralele në mes të Kosovës dhe Katlonisë, duke anashkaluar disa prej segmenteve kruciale nëpër të cilat ka kaluar Kosova në rrugëtimin e vetë të pavarësimit e që Kosovën e bëjnë rast të veçantë apo sië njihet tashmë Sui Generis.

E drejta Ndërkombetare

Shikuar nga e drejta ndërkombëtare për shtetformim e dimë se ekzistojnëdy mënyra për formimin e shteteve:

1.Dekonolizimi.

Dekolonizimi apo shpallja e pavarësisë nga kolonitë e mëhershme.Në botë ky kapitull është mbyllur në vitin 1999 me shpalljen e pavarësisë së Timorit Lindor si vendi i fundit në botë post-kolonial.

2.Shpërbërja e shteteve

Rasti i shteteve të formuar pas rënies së Bashkimit Sovjetik, në vitin 1991, kur u formuan 15 shtete të pavarura dhe të njohura ndërkombëtarisht ishte në përputhje të plotë me aktet ndërkombëtare për shtetformim. I ngjashëm është edhe rasti i shpërbërjes së Jugosllavisë e që filloi më 1991, ku u formuan 7 shtete të pavarura, e që kulmoi me shpalljen e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008, duke përmbyllë kështu shpërbërjen totale të një shteti tashmë inekzistent.

Shtetet SUI Generis

Me rastin e shpalljes së pavarësisë së Kosovës, në të drejtën ndërkombëtare kjo formë e shtetformimit njihet si “Sui Generis”, ku rasti i Kosovës është rasti i vetëm nëbotëi cili ka shpallur pavarësinë nga një vend i cili ka ushtruar dhunë, diskriminim, gjenocid dhe është përballur me spastrim etnik, mirëpo juridikisht ende ka qenë nën kushtetutën e Serbisë, si trashëgimtare e shtetit të Jugosllavisë.

Mirëpo ajo çka e ka dalluar Kosovën nga raste të ngjashme është se nëvitin 1999, në këtë territor është instaluar administrimi ndërkombëtar i cili ia ka marrë të drejtën Serbisë për administrim ndaj këtij vendi.Rruga e shtetformimit ka kaluar nëpër procesin e negociatave të ndërmjetësuara ndërkombëtarisht, ku si rezultat kanë pasur shpalljen e akorduar tëpavarësisë së Kosovës, gjë që nuk është rasti me Kataloninë.

Fakti mëi rëndësishëm për Kosovën, e që përsëri e dallon nga çdo shtet tjetër është Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë, me konkluzion se, shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk e ka shkelur të drejtën ndërkombëtare e as rezoluten 1244 të OKB-së.

Të drejtat e njeriut

Nëse i shikojmë zhvillimet e fundit nga prizmi i tëdrejtave të njeriut, rajoni Katalon i Spanjës gëzon më shumë të drejta dhe autonomi për vendimmarrje, në kuadër të Spanjës, se sa qëKosova ka gëzuar në kuadër të Jugosllavisë dhe më vonëtë Serbisë.

Dallimi tjetër qëndron në atë se populli Katalon ka përfaqësuesit e tyre në nivelin lokal dhe rajonal dhe nuk ushtrohet dhunë apo presion sistematik ndaj tyre nga Spanja,qëesencialisht dallon me rastin e Kosovës, sepse në Kosovëjo vetëm që është mohuar e drejta për përfaqësim, por edhe ajo për ekzistim.

Pra, në Kosovë ka pasur shkelje sistematike të të drejtave elementare të njeriut, të përcaktuara me Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut,të miratuar nga Asambleja e Përgjithshme e Kombeve të Bashkuara, duke përfshi edhe nenin 3 të kësaj deklarate “E drejta e Jetës, Lirisë, Sigurisë personale”, edhe më parë por sidomos nga viti 1988 deri në vitin 1999, e që nuk është rasti me Katalonin.

Duhet të kujtojmë që në Kosovë,gjatë luftës, në vitet 1998-1999, ka ndodhur spastrimi etnik dhe gjenocid ndaj shqiptarëve, që ishin dhe janë popull shumicë në Kosovë, dhe është dënuar nga faktorët relevant ndërkombëtarë,e që për ta ndalur gjenocidin është dashtë të intervenohet me forcë ushtarake nga aleanca atlantike NATO. E që nuk është rasti me Kataloninë.

Në anën tjetër, Spanja nuk ushtron presion sistematik ndaj popullit që jeton nërajonin Katalan,mirëpo edhe rajoni i Katalonisë ka presidetin e vet, parlamentin dhe ligjet të cilat dallojnë nga ato të Spanjës, pa përmendur dallimet sociale mes Katalanëve dhe Spanjollëve, mirëpo nëse populli vendos që të ndahet dhe kjo bëhet tërësisht përmes procesit demokratik, askush nuk mund t’ua mohojë të drejtën për vetvendosje, pasi që edhe kjo mënyrë e shtetformimit është mirë e rregulluar me akte ndërkombëtare.

Pika e vetme e cila do të mund të konisderohej si ngjashmëri në mes Kosovës dhe Katalonisë, është se popullata e të dy vendeve ka shprehur mosgatishmërinë për të jetuar me popullin apo shtetin nga i cili duan ta shpallin pavarësinë.

Mirëpo, siç ka ndodh edhe me rastin e Kosovës, as Katalonia nuk do të ketë një divorc të qetë, pasi që ka shumë vështirësi në procesin e shtetformimit e të cilat e forcojnë pozicionin e Spanjës për ta mbajtur nën kontrollëkëtë territor.

Pra, shikuar nga prizmi i të drejtave tënjeriut, dhe duke u bazuar ne parimin e vetvendosjes, populli i rajonit të Katalonisë, ka drejtë të vendos për shkëputje nga Spanja.

/Autorët janë studiues të Marrëdhënieve Ndërkombëtare, dhe ky shkrim përfaqëson mendimin e tyre personal/

 

Kalendari

Ngjarjet e datës 22 Maj 2018 - Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi, do të vizitojë komunën e Kaçanikut, ku do të takohet me kryetarin e Komunës, Besim Ilazi. (Zyra e kryetarit Ilazi, ora 9:00)

- Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi, do të vizitojë shkollën fillore dhe të mesme të ulët “Jusuf Gërvalla” në Biqec. (Objekti i shkollës në Biqec, ora 9:45)

- Instituti për Politika Zhvillimore organizon tryezën ”Sistemi Pensional në Kosovë: sfidat dhe mundësitë”. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Në kuadër të kampanjës “Drejtësia dhe biznesi” Ministri i Drejtësisë, Abelard Tahiri, së bashku me përfaqësues nga KIESA dhe Oda Ekonomike Amerikane, do të takojnë bizneset nga rajoni i Mitrovicës. (Hotel Palace në Mitrovicë, ora 10:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Mbikëqyrjen e Financave Publike në të cilen do të behët shqyrtimi i raportit të Auditimit për PVF-të e Autoritetit të Aviacionit Civil, shqyrtimi i raportit të Auditimit për PVF-të e Organit Shqyrtues të Prokurimit, etj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 303, ora 10:00)

- Komisioni për të Drejtat e Njeriut, Barazi, Gjinore, Persona të Pagjetur dhe Peticione, nesër, më 22 maj 2018, viziton Burgun e Dubravës, me rastin e shënimit të përvjetorit të masakrës së vitit 1999. (Dubravë​, ora 10:15)

- Ministri i Arsimit, Shkencës dhe Teknologjisë, Shyqiri Bytyqi, do të vizitojë shkollën e mesme “Feriz Guri dhe Vëllezërit Qaka”. (Objekti i shkollës, ora 10:30)

- Oda Ekonomike e Kosovës publikon studimin “Bottleneck” me qëllim identifikimin e barrierave që pengojnë të bërit biznes në vendin tonë. (Oda Ekonomike e Kosovës, ora 11:00)

- Nënshkruhet memorandum bashkëpunimi mes MKRS-së dhe OJQ George Williams Youth Association in Kosovo me qëllim financimi në projektin “Qendra e edukimit jo-formal për rini” me lokacion në fshatin Pjetërshan në komunën e Gjakovës. (Ministria e Kultures, Rinise dhe Sportit, ora 11:00)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Zhvillim Ekonomik, Infrastrukturë, Tregti, Industri dhe Zhvillim Rajonal në të cilen do të behët shqyrtimi i Raportit vjetor të Komisionit të Pavarur për Miniera dhe Minerale, shqyrtimi i Projektligjit për Masat Mbrojtëse në Importe, etj. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N204, ora 11:00)

- Me rastin e shënimit të 19-vjetorit të masakrës së Dubravës bëhen homazhe në nderim të burgosurve të vrarë në burgun e Dubravës nga forcat paramilitare serbe. (Dubravë, ora 11:00)

- Kryetari i Gjilanit, Lutfi Haziri, pret në takim futbollistët e FC Drita, të cilët të dielën u shpallën kampion. (Zyra e Kryetarit, objekti i ish-gjykatës, ora 12:00)

- Ambasadori i Republikës së Shqipërisë në  Kosovë, Qemal Minxhozi viziton komunën e Dragashit, ku do të pritet nga kryetari i komunës, z. Shaban Shabani (Komuna e Dragashit, ora 12:30)

-  Ministri për Punë dhe Mirëqenie Sociale, Skender Reçica dhe Ministri për Komunitete dhe Kthim, Dalibor Jetviq raportojn para Komisionit për të Drejtat, Interesat e Komuniteteve dhe për Kthim lidhur me implementimin e projektit për ndërtimin e shtëpive për komunitetin joshumicë. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 303, ora 13:00)

- Ministrja e Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor Albena Reshitaj do të vizitojë komunën e Vitisë, ku bashkë me kryetarin e komunës do të nënshkruajnë një memorandum bashkëpunimi për realizimin e një projekti në fushën e mjedisit. (Objekti i komunës së Vitisë, ora 13:00)

- Zëvendëskryeministri i Kosovës, Fatmir Limaj bashkë me shefen e Zyrës së BE-së në Kosovë, Natalyia Apostolova dhe Ambasadorin e Republikës së Shqipërisë në Kosovë, Qemal Minxhozi, marrin pjesë më inaugurimin e rrugës Krushevë-Shishtavec, e financuar nga BE.. (Krushevë, Komuna Dragashit, ora 15:00)

- Shefja e Zyrës së BE-së në Kosovë, Natalia Apostolova së bashku me autoritetet e Kosovës do të përurojnë rrugën e ndërtuar rishtas midis Krushevës dhe Shishtavecit, që lidh Kosovën dhe Shqipërinë, të financuar nga Bashkimi Evropian. (Vendkalimi kufitar mes fshtarave Krushevë dhe Shishtavec Komuna e Dragashit, ora 15:00)

- Drejtori i misionit të USAID-it Xhejms Houp do të flasë me rastin e ceremonisë zyrtare që do të shënojë partneritetin me Cacttus Education. (Cacttus Education, rr. Bashkim Fehmiu. Arberia 3, BC2/11, nr. 4,  ora 16:45)

- Dega e OVL te UÇK-së në Kaçanik në bashkëpunim me SHIL, SHFD, institucionet komunale organizon orë përkujtimore me rastin e 19 të rënies heroike të dëshmorëve: Danush Kurtaj, Mejdi Dalloshi, Tefik Raka, Avdylgafurr Luma dhe Suad Brava, të rënë në Masakrën e Dubravës së Istogut me 22 maj ’99. (Shtëpia e Kulturës “Xheladin Kurtaj” në Kaçanik, ora 17:00)

- Bëhen homazhe me rastin e 19 të rënies heroike të dëshmorëve të rënë në Masakrën e Dubravës së Istogut me 22 maj ’99. (Varrezat e dëshmorëve dhe martirëve, ora 18:30)