10 Dhjetor 2018

Absurditeti i debatit mbi pagën minimale

Shkruar nga Florina Duli 

Në vitin 2005 në Gjermani u hap debati publik mbi pagën minimale. Ky debat zgjati përplot 10 vjet.

Vendimin e bënin të vështira parashikimet e ekspertëve të ekonomisë të cilat insistonin që aplikimi i pagës minimale do të rriste informalitetin dhe do të shkaktonte rritje të papunësisë.

Debati ishte i gjatë por në fund vendimi u mor në vitin 2015. Paga minimale për një orë pune u caktua të jetë 8.5 Euro.

Dy vite më vonë, vlerësimet dhe statistikat dëshmuan se ndikimi i aplikimit të pagës minimale ishte tejet pozitiv.

Papunësia shënoi rënie. Mendohet se punëtorët më të kënaqur me pagën kanë shtuar produktivitetin.

Paga minimale në Gjermani është rritur përsëri në Gusht të vitit të kaluar.

Në vitet e 90’ta çështjet si paga minimale, shteti në rolin e vëzhguesit do ia linte kryekëput marrëveshjes mes sindikatave dhe punëdhënësve.

Këtë radhë shteti Gjerman mori vendimin vet. Nuk është gjë e re të thuhet se aplikimi i pagës minimale zbut varfërinë dhe zvogëlon hendekun mes punonjësve pa shkathtësi dhe shtresave tjera shoqërore.

Është një ndër instrumentet më të lehta që ka shteti për të siguruar mos eksploatimin. Por, ç’po ndodh tek ne?

Ky është mandati i tretë gjatë të cilit Këshilli Ekonomik Social (KES), po tenton të dakordojë nivelin e ri të pagës minimale. Niveli i përfshirjes në debat len për të dëshiruar, sidomos nëse krahasohet me përvojat e shteteve të BE-së.

Por vendimi i Ministrit për mosvalidim të vendimit të KES është si moralisht ashtu edhe profesionalisht i padenjë.

Gjatë muajit dhjetor, Kryeministri rriti pagën e tij dhe të gjithë kabinetit (enorm), me arsyeshmërinë se cilido Kryeministër me pagë 1500 Euro do të detyrohet të korruptohet.

Vendimin e tij nuk e ka përkrahë FMN-ja. FMN-ja, bile edhe ka kërkuar racionalizim të administratës së shtetit, që nënkupton edhe numër të vogël ministrish dhe postesh ministrore.

FMN-ja kërkoi edhe mos aprovimin e skemës së veteranëve të luftës si dhe harmonizimin e skemave sociale.

Kjo do të thotë që Qeveria jonë premtimet që i jep FMN-së i respekton në mënyrë selektive dhe vetëm kur atyre iu  konvenon.

Në vlerësimin e vet të muajit të kaluar, Fondi Monetar Ndërkombëtar shpreh rezerva ndaj rritjes së pagës minimale duke pasur të njëjtat brenga sikurse edhe ekspertët Gjermanë të ekonomisë, do të thotë kanë frikë mos rritet papunësia, se rritja mund të shkaktojë presione te skemat sociale por edhe shprehin skepticizëm të zbatimit të pagës për shkak të mungesës së kornizave zbatuese.

Këto brenga u dëshmuan të paqëndrueshme në Gjermani. Duke marrë parasysh që është eliminuar barasvlera mes pagës minimale, skemës së veteranëve të luftës dhe e viktimave  të dhunës seksuale gjatë luftës, brenga e FMN-së për presion në buxhetin e shtetit nga paga minimale nuk qëndron më.  

Përndryshe, përvoja ndërkombëtare tregon se aplikimi i pagës minimale është mjet për uljen e varfërisë dhe zvogëlimin e dallimeve të pagave mes gjinive.

Megjithatë, marrja e  vendimit për të aplikuar pagë minimale nuk ka ndonjë vlerë të shtuar në kushtet aktuale të kapjes së shtetit dhe si rezultat skllavërisë moderne, ku në mungesë të vullnetit për monitorim të bizneseve për zbatim të ligjeve të punës dhe sigurisë dhe shëndetit në punë punëtorët vdesin në vend punishte, kamarierët punojnë nga 13 orë në ditë dhe 6 ditë në javë dhe asnjë biznes nuk i jep llogari shtetit.

Një shembull konkret i moszbatimit është edhe Marrëveshja e Përgjithshme Kolektive, e publikuar në gazetën zyrtare të Qeverisë e cila që nga viti 2015, kur ka hyrë në fuqi e deri më sot nuk ka gjetur zbatim në sektorin privat. Për më tepër nuk ekziston asnjë mekanizëm që obligon zbatimin e tij.

Në kushte të këtilla, në mungesë totale të vullnetit politik dhe pa një kornizë të mirëfilltë të monitorimit dhe zbatimit të ligjit, vendimi pro apo kundër pagës minimale është totalisht i pa vlerë.

Iniciativa Kosovare për Stabilitet-IKS, me kërkesë të KES, në vitin 2016 ka bërë një studim mbi metodat dhe praktikat për përcaktimin e pagës minimale, për të ndihmuar debatin e brendshëm në KES mbi përparësitë apo sfidat eventuale të marrjes së një vendimi për rritje page.

Studimi sugjeron që disa nga kriteret që duhet të përfshihen në vlerësimin për përcaktimin e pagës minimale, janë: trendi i zhvillimit ekonomik, shkalla e papunësisë, referenca në shportën e konsumatorit dhe paga mesatare.

Problemi kryesor është përdorimi i të dhënave nga ATK-ja për kalkulimin e pagës mesatare, meqë ATK regjistron vetëm pagat nga sektori formal.

Duke marrë parasysh që informaliteti në Kosovë është mes 34-37 për qind,  ka rrezik që të dhënat nga ATK-ja prodhojnë rezultate të pasakta.

Raporti ynë ka rekomanduar që të dhënat për kalkulimin e pagës të merren nga Anketa e Fuqisë Punëtore, kur metodologjia e kësaj ankete të ndërrojë për të regjistruar pagën si variabël të vazhdueshëm.
 
 

Kalendari

Ngjarjet e datës 10 dhjetor 2018 - Ambasador i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Philip S. Kosnett së bashku me ambasadorët e Mbretërisë së Bashkuar, Italisë dhe Francës,  të ngarkuarin me punë të ambasadës gjermane, Kryesuesen e Zyrës së BE-së në Kosovë, si dhe një përfaqësues të organizatës Iniciativa për Progres do të flasin gjatë hapjes së Javës kundër korrupsionit në Kosovë. (Sirius Hotel, ora 9:30)

- Institucioni i Avokatit të Popullit në bashkëpunim me organizatat joqeveritare dhe shoqërinë civile të Kosovës organizojnë aktivitetin “Çohu për të Drejtat e Njeriut” për shënimin e 10  dhjetorit, Ditës Ndërkombëtare për të Drejtat e Njeriut.​  (Teatri Kombëtar të Kosovës, ora 10:30)

- Mbahet mbledhja e Komisionit për Zhvillim Ekonomik, Infrastrukturë, Tregti, Industri dhe Zhvillim Rajonal në të cilën do të behët shqyrtimi i Projektligjit për Ratifikimin e Marrëveshjes për Protokollin Shtesë 5 të Marrëveshjes për Amendimin dhe Aderimin në Marrëveshjen e Tregtisë së Lirë të Evropës Qendrore si dhe shqyrtimi i vendimit të Qeverisë për emërimin e anëtarëve të Bordit të Agjencisë Kosovare të Privatizimit. (Ndërtesa e Kuvendit, salla N 303, ora 11:00)

- Koalicioni i Organizatave për Mbrojtjen e Fëmijëve organizon konferencën për avancimin e shërbimeve shëndetësore dhe rehabilituese për fëmijë. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Mbahet konferenca e Forumit të Rinisë së LDK-së me temën “Pa-siguria Sociale dhe Ekonomike e të Rinjve në Kosovë”. (Hotel Sirius, ora 10:00)

- Ministria e Drejtësisë, Zyra e Koordinatorit Nacional kundër Dhunës në Familje, organizon konferencën “Qasja në drejtësi e viktimave të dhunës në familje dhe dhunës në baza gjinore”. (Hotel Emerald, ora 10:00)

- Mbahen punimet e Forumit Kosovaro-Maqedonas të Sigurisë 2018, që organizohet nga Fondacioni “Konrad Adenauer Stiftung”, Kolegji AAB dhe Universiteti Kliement Ohridski, Fakulteti i Sigurisë, Shkup. (Kolegji AAB, ora 10:00)

- Klubi Dëshira organizon promovimin e programit të Ndërmarrjes Sociale Dëshira. (Hotel Prishtina, ora 10:00)

- Në kuadër të Javës Kundër Korrupsion, Demokraci Plus organizon debatin publik në lidhje me gjetjet e monitorimit të prokurimit publik në Komunën e Vushtrrisë. (Restaurant Holiday, ora 11:00)

- Muzeu i Kosovës për nder të ditës ndërkombëtare të drejtave të njeriut do të bëjë promovimin e katalogut me imazhe taktile dhe të përkthyer në Brail në bashkëpunim me shoqatat e të verbërve në Kosovë. (Muzeu i Kosovës, ora 11:00)

- Koalicioni i OJQ-ve “Java Kundër Korrupsionit 2018” organizon tryezën e diskutimit me temë “Parandalimi dhe luftimi i konfliktit të interesit në pushtetin gjyqësor”. (Hotel Sirius, ora 11:00)

- Koordinatori Nacional për Kulturë, Rini dhe Sport në Qeverinë e Republikës së Kosovës, Rexhep Hoti do të nënshkruajë marrëveshje bashkëpunimi me kryetarin e Komunës së Klinës Zenun Elezaj. (Objekti i Komunës së Klinës, ora 11:30)

- Institucioni i Avokatit të Popullit në bashkëpunim me organizatat joqeveritare dhe shoqërinë civile të Kosovës organizojnë marshin “Çohu për të Drejtat e Njeriut”, i cili fillon nga sheshi “Skënderbeu” deri te sheshi “Zahir Pajaziti”. (Sheshi “Skënderbeu”, ora 12:00)

 - Mbahet mbledhje e Komisionit për Arsim, Shkencë, Teknologji, Kulturë, Rini, Sporte, Inovacion dhe Ndërmarrësi në të cilën do të behët shqyrtimi në parim i Projektligjit për Arsimin e Lartë në Republikën e Kosovës(Ndërtesa e Kuvendit, salla N 303, ora 13:00)

- Koordinatori Nacional për Kulturë, Rini dhe Sport në Qeverinë e Republikës së Kosovës, Rexhep Hoti do të nënshkruajë marrëveshje me kryetarin e Komunës së Junikut Agron Kuçi. (Objekti i Komunës së Junikut, ora 13:30)

- Me rastin e 10 Dhjetorit, Ditës Ndërkombëtare të të Drejtave të Njeriut, Kolegji AAB në bashkëpunim me KMDLNJ organizojn tryezë që i kushtohet Adem Demaçit, fitues i Çmimit Saharov dhe çmimeve të tjera ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. (Qendra Mediale e Kolegjit AAB, ora 14:00)

- Qendra Kinematografike e Kosovës në bashkëpunim me Shtëpinë e Kulturës në Bujanoc organizojn Javën e Filmit të Kosovës në Bujanoc. (Shtëpia e Kulturës në Bujanoc, ora 17:00)

- Mbahet ceremonia e dorëzimit të çmimit që shënon Ditën Ndërkombëtare Kundër Korrupsionit për të falenderuar publikisht kontributet e gazetarëve të guximshëm të cilët zbulojnë rastet e korrupsionit dhe për të rritur ndërgjegjësimin përmes tregimeve të tyre. (Grand Hotel, ora 17:30)